كه روز قيامت خواهند گفت * ( « رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا » ) * احزاب : 67 . ناگفته نماند اخ و اخت چنان كه گذشت و امّ ، چنان كه خواهد آمد مانند اب ، استعمالشان بسيار وسيع است و اما كلمهء والد و والدة فقط به پدر و مادر حقيقى اطلاق مىشود ، لا غير . در اين صورت ، بسيار آسان است كه بگوئيم : آزر ، جدّ امّى ابراهيم عليه السّلام بود و به او پدر خطاب كرده است . الميزان در اين خصوص تحقيقى دارد كه خلاصهء آن را در اينجا مياوريم و آنچه ميان دو قوس ( پرانتز ) گفته مىشود از نگارنده است . « تدبّر در آيات نشان ميدهد كه : آزر پدر اصلى ابراهيم عليه السّلام نبوده است ، زيرا آنحضرت در اوّلين برخورد با قومش ، دعوت خويش را از مردى شروع كرد كه قرآن فرموده : پدر او بود ، و اصرار كرد كه وى بدين توحيد در آيد ، او در جواب تندى كرد گفت : اگر بس نكنى سنگبارانت كنم ، از من دور شو ، ابراهيم بر او سلام كرد و گفت : از پروردگارم براى تو آمرزش خواهم خواست . و از شما و آنچه جز خدا ميخوانيد كنار ميشوم . مريم 41 - 48 . در سورهء شعراء داستان از سر گرفته شده و در آنجا پس از گفتگو با پدر و قومش و تخطئهء بت پرستى ، دعا مىكند و ميگويد : پروردگارا مرا بصالحان ملحق كن و پيش آيندگان نيكنام گردان . و از وارثان بهشت كن و پدرم را بيامرز كه از گمراهان است * ( « وَاغْفِرْ لأَبِي إِنَّه كانَ مِنَ الضَّالِّينَ » ) * شعراء : 70 - 86 . ( چون دعاى آنحضرت و استغفار براى پدرش بعد از گفتگو با بت پرستان نقل شده ، چنين بدست ميايد كه آنحضرت در آنموقع هنوز از بابل خارج نشده بود ، گر چه صاحب الميزان از « كان » در * ( « كانَ مِنَ الضَّالِّينَ » ) * استفاده كرده و گفته است : استغفار ، شايد بعد از مرگ